Matka przysłała mi numer konta i zażądała comiesięcznych wpłat. Nie wiedziała, że właśnie straciłam pracę
— Nie przeleję jej ani złotówki — powiedziałam i rozerwałam kopertę tak gwałtownie, że przecięłam palec.
Michał odsunął ode mnie kubek. Krew kapnęła na rachunek za gaz. Na stole leżało już moje wypowiedzenie, a teraz doszedł list od matki. Dwie kartki, które w ciągu jednego popołudnia zrobiły ze mnie bezrobotną i niewdzięczną córkę.
„Od przyszłego miesiąca oczekuję ośmiuset złotych do dziesiątego. Mam zaległości w kredycie. Numer rachunku poniżej. Liczę, że tym razem zachowasz się odpowiedzialnie”.
Ani słowa o tym, co u mnie. Nawet zwykłego „cześć, Aniu”.
— Ona wie o pracy? — zapytał Michał.
Pokręciłam głową.
Nie wiedziała też o jego rehabilitacji po wypadku ani o tym, że od miesiąca odkładaliśmy dentystę, bo ważniejszy był czynsz. Rozmawiałyśmy głównie przed świętami. Krótko, ostrożnie, jak dwie sąsiadki, które kiedyś pokłóciły się o płot.
Pracowałam jedenaście lat w hurtowni pod Łodzią. Kiedy właściciel ogłosił likwidację, wróciłam do domu autobusem i przez całą drogę trzymałam w torbie kanapkę, której nie umiałam przełknąć. Miałam czterdzieści trzy lata, niewielkie oszczędności i męża na zwolnieniu.
Matka miała mnie. Tak przynajmniej uważała.
Zadzwoniła następnego ranka.
— List doszedł?
— Doszedł.
— To dobrze. Nie chcę potem słuchać, że czegoś nie wiedziałaś.
Przez chwilę słyszałam tylko jej telewizor.
— Mamo, straciłam pracę.
— Znajdziesz następną. Zawsze byłaś zaradna.
Powiedziała to niemal z ulgą. Jakby moja zaradność była stałym zleceniem w banku.
— Nie mam tych pieniędzy.
— A ja mam pozwolić, żeby mnie windykacja nachodziła?
Zacisnęłam dłoń na telefonie.
— Przyjadę w sobotę. Porozmawiamy. Ale niczego nie obiecuję.
W jej mieszkaniu nadal pachniało gotowaną kapustą i proszkiem do prania. Zdjęcie mojego brata Pawła stało na komodzie. Moje wisiało w przedpokoju, za uchylonymi drzwiami.
Matka od razu postawiła przede mną segregator.
— Tu wszystko masz.
Nie zdjęłam nawet płaszcza.
— Najpierw chcę wiedzieć, na co był ten kredyt.
— Na życie.
— Dwadzieścia sześć tysięcy?
Poprawiła serwetę, chociaż leżała równo.
Dopiero po kilku pytaniach przyznała, że część pieniędzy dała Pawłowi na warsztat. Resztą spłaciła wcześniejszą pożyczkę i kupiła pralkę. Warsztat zamknął się po ośmiu miesiącach. Brat obiecał oddawać, ale przestał odbierać telefony.
— On ma dzieci — powiedziała.
To zdanie zabolało bardziej niż żądanie przelewu. My z Michałem dzieci nie mieliśmy. Po trzecim poronieniu przestaliśmy próbować. Matka znała każdy szczegół, a jednak powiedziała to tak, jakby nasze życie kosztowało mniej.
— A ja co mam? — zapytałam. — Mnie można wszystko zabrać, bo nie mam dzieci?
— Nie przekręcaj.
Usiadłam, bo nogi zaczęły mi drżeć.
— Kiedy leżałam w szpitalu, powiedziałaś, żebym nie robiła dramatu. Kiedy dostałam awans, pytałaś, czy pomogę Pawłowi z ratą. Teraz nie mam pracy, a ty nawet nie zapytałaś, czy dajemy sobie radę.
— Wychowałam cię. Sama, po śmierci ojca.
— Wiem. Ale ja nie mogę przez całe życie za to płacić.
Matka wstała. Zaczęła zbierać czyste filiżanki, choć żadna z nas jeszcze nie napiła się herbaty.
— Czyli zostawisz mnie z tym.
Dawniej właśnie w tej chwili wyciągałam portfel. Żeby tylko przestała tak mówić.
— Nie. Pomogę ci przejrzeć dokumenty i skontaktować się z bankiem. Pojadę z tobą na bezpłatną poradę prawną. Ale nie wezmę pożyczki i nie obiecam przelewów, na które mnie nie stać.
Zapadła długa cisza.
— Wstyd mi było — powiedziała w końcu. — Że dałam się tak urządzić. Tobie łatwiej napisać, niż jemu powiedzieć, że zawiódł.
— Bo ja zawsze przyjeżdżam?
Skinęła głową. To nie były przeprosiny. Ale pierwszy raz nie próbowała mnie przekonać, że wszystko sobie wymyśliłam.
Zadzwoniłyśmy do Pawła na głośniku. Próbował żartować, potem się zdenerwował. Matka pierwszy raz mu przerwała.
— Potrzebuję konkretnej kwoty i daty. Nie „jakoś będzie”.
W poniedziałek złożyła w banku wniosek o restrukturyzację zadłużenia. Paweł wpłacił trzysta złotych. Mało, ale przynajmniej przestał udawać, że to nie jego sprawa. Ja pomogłam rozpisać wydatki. Bez podpisywania czegokolwiek za nią.
Nie naprawiłyśmy całego życia przy jednym stole. Nadal czasem dzwoni i zaczyna od rachunków. Ja nadal napinam wtedy ramiona.
Ostatnio jednak zapytała, jak poszła rozmowa o pracę. Poczekała na odpowiedź. Dla kogoś to pewnie nic, ale siedziałam potem z telefonem w dłoni i płakałam.
Chcę jej pomagać, tylko nie chcę już znikać przy jej potrzebach. Czy naprawdę trzeba najpierw odmówić własnej matce, żeby wreszcie mogła nas usłyszeć?